Wigilijne zwyczaje i przesądy

wigilijne zwyczaje i przesądy

W wielu rejonach Polski do dziś dnia żywe są wigilijne zwyczaje wywodzące się z dawnych wieków

Wigilia to bez wątpienia szczególny dzień w roku. Zwłaszcza wigilijna noc promieniuje niesamowitą magią, która sprawiała, że od wieków temu wieczorowi przypisywano szczególne właściwości. Choć samo Święto Bożego Narodzenia wywodzi się z tradycji chrześcijańskiej, to elementy pogańskiej kultury naszych przodków nadal przewijają się w niektórych zwyczajach związanych z tym szczególnym dniem. Jakie wigilijne zwyczaje i przesądy związane z tym szczególnym wieczorem przetrwały i są, przynajmniej w niektórych społecznościach, kultywowane do dziś dzień? Oto krótki przewodnik po wigilijnych zwyczajach i przesądach.

Jaka Wigilia, taki cały rok

Od wieków wierzono, że wszystko, co wydarzy się w tym wyjątkowym dniu, będzie wróżbą na kolejny rok. Szczególnie więc dbano o to, by w Wigilię nie kłócić się, mieć dobry nastrój i być życzliwym dla innych. Unikano także szycia i naprawiania zepsutych urządzeń i przedmiotów, gdyż to źle wróżyłoby na kolejny rok. Według przesądów także robienie zakupów albo pożyczanie pieniędzy w Wigilię miało wiązać się z utratą mienia w kolejnym roku. Przed Wigilią starano się też uregulować wszystkie długi, ostatecznym terminem na to był wigilijny wieczór, w przeciwnym wypadku wierzono, że kolejny rok będzie trudny pod względem finansowym.

Choinka – symboliczne drzewko

To przykład tradycji wywodzącej się jeszcze z czasów pogańskich. W naszym klimacie choinki są jedynymi wiecznie zielonymi drzewami. Zwyczaj przystrajania choinki  przyjął się w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Zielone gałęzie drzewka symbolizują  życie i nadzieję, a samo przystrojone drzewko ma przynosić szczęście i powodzenie w rodzinie.

12 potraw na stole

Dwanaście dań podawanych w czasie kolacji wigilijnej symbolizuje dwanaście miesięcy w roku. Konieczne jest spróbowanie każdej z nich, by w każdym z nadchodzących miesięcy cieszyć się zdrowiem i dostatkiem.

Dodatkowe nakrycie na stole

Tak naprawdę trudno ustalić skąd wziął się ten wigilijny zwyczaj i w wielu rodzinach fakt pozostawiania pustego nakrycia na stole jest tłumaczony na różne sposoby. Dla części osób puste miejsce przy stole pozostawiane jest dla zmarłych z rodziny, którzy w symboliczny sposób są w ten szczególny wieczór obecni w naszych domach. Inni puste miejsce przy stole zostawiają w razie wizyty niespodziewanego gościa, by w ten wyjątkowy wieczór nikt nie pozostawał sam.

Szczególna rola zwierząt

O tym, że w Wigilię zwierzęta mówią ponoć ludzkim głosem słyszał chyba każdy. To także przesąd wywodzący się jeszcze z kultury prasłowiańskiej. Nasi przodkowie wierzyli, że w tym wyjątkowym dniu dusze zmarłych mogą wstępować w ciała zwierząt, dlatego też często przed rozpoczęciem wieczerzy wigilijnej wpuszczano zwierzęta do domu, karmiąc je resztkami z wigilijnego stołu. Do dziś w niektórych rejonach Polski przetrwał zwyczaj dzielenia się opłatkiem ze zwierzętami przebywającymi w gospodarstwie. W niektórych domach do dziś dnia funkcjonuje przesąd, że z tej strony, w którą szczeka pies w Wigilijny wieczór, panny mogą spodziewać się nadejścia przyszłego męża.

Gość w dom…

To pogląd, który wciąż jest obecny w wielu domach. Jeśli rankiem w Wigilię jako pierwsza osoba odwiedzi dany dom kobieta (obecnie mówi się także o pierwszym telefonie tego dnia), zwiastuje ona nieszczęście i chorobę w rodzinie. Wizyta (lub telefon) mężczyzny z kolei przynosi domownikom szczęście i powodzenie.

Symbol opłatka

Opłatek w znanej nam obecnie formie został wprowadzony już w X wieku. Od początku przypisywano mu szczególne właściwości. Przede wszystkim dzielenie się opłatkiem w Wigilię miało zapewnić domownikom zdrowie, szczęście i dostatek w kolejnym roku. Także opłatek dawany zwierzętom miał chronić je od chorób. Okruchy opłatka wrzucano do studni, wierząc, że oczyści on wodę.

Pierwsza gwiazdka

Do kolacji wigilijnej zasiada się w momencie, kiedy na niebie pojawi się pierwsza gwiazdka. Jest ona symbolem Gwiazdy Betlejemskiej, która świeciła na niebie w noc narodzenia Jezusa i prowadziła pasterzy, a później trzech króli do stajenki.

Łuski karpia w portfelu

W niektórych domach do dziś kultywowana jest tradycja wkładania do portfela łusek z karpia, przyrządzanego na wigilijną kolację. Noszenie tych łusek ma zapewnić pomyślność finansową przez cały kolejny rok.